Just another WordPress.com site

Την οργή των νεκρών να φοβάστε

Οδυσσέας  Ελύτης

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

(1959)
{αποσπάσματα}
Κολάζ : Οδ. Ελύτης


 

 

 

ΤΑ ΠΑΘΗ

Α΄

{…} Μοίρα των αθώων, πάλι μόνη, να σε, στα Στενά!
Στα Στενά τα χέρια μου άνοιξα

Στα Στενά τα χέρια μου άδειασα
κι άλλα πλούτη δεν είδα, κι άλλα πλούτη δεν άκουσα

παρά βρύσες κρύες να τρέχουν
Ρόδια ή Ζέφυρο ή Φιλιά.

Ο καθείς και τα όπλα του, είπα:
Στα Στενά τα ρόδια μου θ’ ανοίξω

Στα Στενά φρουρούς τους ζέφυρους θα στήσω
τα φιλιά τα παλιά θ’ απολύσω που η λαχτάρα μου άγιασε!

Λύνει αέρας τα στοιχεία και βροντή προσβάλλει τα βουνά.
Μοίρα των αθώων, είσαι η δική μου η Μοίρα! {…}

 

 

 

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΠΡΩΤΟ

 Γ΄

Άλλο εγώ
πάρεξ το θυμάρι στην καρφίδα του ήλιου δεν εγνώρισα

και πάρεξ
τη σταγόνα του νερού στ’ άκοπα γένια μου δεν ένιωσα

μα τραχύ το μάγουλο έθεσα στο τραχύτερο της πέτρας
αιώνες κι αιώνες.

Εκοιμήθηκα πάνω στην έγνοια της αυριανής ημέρας
όπως ο στρατιώτης επάνω στο τουφέκι του.

Και τα ελέη της νύχτας ερεύνησα
όπως ο ασκητής το Θεό του.

Από τον ιδρώτα μου έδεσαν διαμάντι
και στα κρυφά μού αντικαταστήσανε

την παρθένα του βλέμματος.
Εζυγίσανε τη χαρά μου και τη βρήκανε, λέει, μικρή

και την πατήσανε χάμου σαν έντομο.
Τη χαρά μου χάμου πατήσανε και στην πέτρα μέσα την κλείσανε

και στερνά την πέτρα μου αφήσανε
τρομερή ζωγραφιά μου.

Με πελέκι βαρύ τη χτυπούν, με σκαρπέλο σκληρό την τρυπούν
με καλέμι πικρό τη χαράζουν, την πέτρα μου.

Κι όσο τρώει την ύλη ο καιρός τόσο βγαίνει πιο καθαρός
ο χρησμός απ’ την όψη μου

  ΤΗΝ ΟΡΓΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ ΝΑ ΦΟΒΑΣΤΕ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ Τ’ ΑΓΑΛΜΑΤΑ!


 

            

           

           ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ

              ΤΟ ΟΙΚΟΠΕΔΟ ΜΕ ΤΊΣ ΤΣΟΥΚΝΙΔΕΣ

{…} Τότε, από τ’ άλλο μέρος φάνηκε αργά βαδίζοντας να ‘ρχεται Αυτός με το Σβησμένο Πρόσωπο, που σήκωνε το δάχτυλο κι οι ώρες ανατρίχιαζαν στο μεγάλο ρολόι των αγγέλων. Και σε οποίον λάχαινε να σταθεί μπροστά, ευθύς οι άλλοι τον αρπάζανε από τα μαλλιά και τον εσούρνανε χάμου πατώντας τον. Ώσπου έφτασε κάποτε η στιγμή να σταθεί και μπροστά στον Λευτέρη. Αλλά κείνος δε σάλεψε. Σήκωσε μόνο αργά τα μάτια του και τα πήγε μεμιάς τόσο μακριά — μακριά μέσα στο μέλλον του — που ο άλλος ένιωσε το σκούντημα κι έγειρε πίσω με κίντυνο να πέσει. Και σκυλιάζοντας, έκανε ν’ ανασηκώσει το μαύρο του πανί, ναν του φτύσει κατάμουτρα. Μα πάλι ο Λευτέρης δε σάλεψε.

Πάνω σ’ εκείνη τη στιγμή, ο Μεγάλος Ξένος, αυτός που ακολουθούσε με τα τρία σιρίτια στο γιακά, στηρίζοντας στη μέση τα χέρια του, κάγχασε: ορίστε, είπε, ορίστε οι άνθρωποι που θέλουνε, λέει, ν’ αλλάξουνε την πορεία του κόσμου! Και μη γνωρίζοντας ότι έλεγε την αλήθεια ο δυστυχής, καταπρόσωπο τρεις φορές του κατάφερε το μαστίγιο. Αλλά τρίτη φορά ο Λευτέρης δε σάλεψε. Τότε, τυφλός από τη λίγη πέραση που ‘χε η δύναμη στα χέρια του, ο άλλος, μη γνωρίζοντας τι πράττει, τράβηξε το περίστροφο και του το βρόντηξε σύρριζα στο δεξί του αυτί.

 

 

 

η΄

{…}  Μες στην έρμη κι άδεια * πολιτεία μένει

το χέρι που μονάχα

  Με μπογιά θα γράψει * στους μεγάλους τοίχους

             ΨΩΜΙ ΚΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

 

 

 ΙΑ’

{} Δεν αντέχω
και τα σταυροδρόμια που ήξερα έγιναν αδιέξοδα.

Σελδζούκοι ροπαλοφόροι καραδοκούν.
Χαγάνοι ορνεοκέφαλοι βυσσοδομούν.

Σκυλοκοίτες και νεκρόσιτοι κι ερεβομανείς
κοπροκρατούν το μέλλον.

 

 

 

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΕΚΤΟ

ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΝ

 {} Χρόνους πολλούς μετά την Αμαρτία που την είπανε Αρετή μέσα στις εκκλησίες και την ευλόγησαν. Λείψανα παλιών άστρων και γωνιές αραχνιασμένες τ’ ουρανού σαρώνοντας η καταιγίδα που θα γεννήσει ο νους του ανθρώπου. Και των αρχαίων Κυβερνητών τα έργα πληρώνοντας η Χτίσις, θα φρίξει. Ταραχή θα πέσει στον Άδη, και το σανίδωμα θα υποχωρήσει από την πίεση τη μεγάλη του ήλιου. Που πρώτα θα κρατήσει τις αχτίδες του, σημάδι ότι καιρός να λάβου νε τα όνειρα εκδίκηση. Και μετά θα μιλήσει, να πει: εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

-Βλέπω τα έθνη, άλλοτες αλαζονικά, παραδομένα στη σφήκα και στο ξινόχορτο.

-Βλέπω τα πελέκια στον αέρα σκίζοντας προτομές Αυτοκρατόρων και Στρατηγών.

-Βλέπω τους εμπόρους να εισπράττουν σκύβοντας το κέρδος των δικών τους πτωμάτων.

-Βλέπω την αλληλουχία των κρυφών νοημάτων.

Χρόνους πολλούς μετά την Αμαρτία που την είπανε Αρετή μέσα στις εκκλησίες και την ευλόγησαν. Αλλά πριν, ιδού, θα γίνουν οι ωραίοι που ναρκισσεύτηκαν στις τριόδους Φίλιπποι και Ροβέρτοι. Θα φορέσουν ανάποδα το δαχτυλίδι τους, και με καρφί θα χτενίσουνε το μαλλί τους, και με νεκροκεφαλές θα στολίσουνε το στήθος τους, για να δελεάσουν τα γύναια. Και τα γύναια θα καταπλαγούν και θα στέρξουν. Για να έβγει αληθινός ο λόγος, ότι σιμά η μέρα όπου το κάλλος θα παραδοθεί στις μύγες της Αγοράς. Και θα αγαναχτήσει το κορμί της πόρνης μην έχοντας άλλο τι να ζηλέψει. Και θα γίνει κατήγορος η πόρνη σοφών και μεγιστάνων, το σπέρμα που υπηρέτησε πιστά, σε μαρτυρία φέρνοντας. Και θα τινάξει πάνουθέ της την κατάρα, κατά την Ανατολή το χέρι τεντώνοντας και φωνάζοντας: εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

-Βλέπω τα χρώματα του Υμηττού στη βάση την ιερή του Νέου Αστικού μας Κώδικα.

-Βλέπω τη μικρή Μυρτώ, την πόρνη από τη Σίκινο, στημένη πέτρινο άγαλμα στην πλατεία της Αγοράς με τις Κρήνες και τα ορθά Λεοντάρια.

-Βλέπω τους έφηβους και βλέπω τα κορίτσια στην ετήσια Κλήρωση των Ζευγαριών.

-Βλέπω ψηλά, μες στους αιθέρες, το Ερεχθείο των Πουλιών.

 



 

 

Λείψανα παλιών άστρων και γωνιές αραχνιασμένες τ’ ουρανού σαρώνοντας η καταιγίδα που θα γεννήσει ο νους του ανθρώπου. Αλλά πριν, ιδού, θα περάσουν γενεές το αλέτρι τους πάνω στη στέρφα γης. Και κρυφά θα μετρήσουν την ανθρώπινη πραμάτεια τους οι Κυβερνήτες, κηρύσσοντας πολέμους. Όπου θα χορτασθούνε ο Χωροφύλακας και ο Στρατοδίκης. Αφήνοντας το χρυσάφι στους αφανείς, να εισπράξουν αυτοί τον μιστό της ύβρης και του μαρτυρίου. Και μεγάλα πλοία θ’ ανεβάσουν σημαίες, εμβατήρια θα πάρουν τους δρόμους, οι εξώστες να ράνουν με άνθη τον Νικητή. Που θα ζει στην οσμή των πτωμάτων. Και του λάκκου σιμά του το στόμα, το σκοτάδι θ’ ανοίγει στα μέτρα του, κράζοντας: εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

-Βλέπω τους Στρατοδίκες να καίνε σαν κεριά, στο μεγάλο τραπέζι της Αναστάσεως.

-Βλέπω τους Χωροφυλάκους να προσφέρουν το αίμα τους, θυσία στην καθαρότητα των ουρανών.

-Βλέπω τη διαρκή επανάσταση φυτών και λουλουδιών.

-Βλέπω τις κανονιοφόρους του Έρωτα.

Και των αρχαίων Κυβερνητών τα έργα πληρώνοντας η Χτίσις, θα φρίξει. Ταραχή θα πέσει στον Άδη, και το σανίδωμα θα υποχωρήσει από την πίεση τη μεγάλη του ήλιου. Αλλά πριν, ιδού, θα στενάξουν οι νέοι, και το αίμα τους αναίτια θα γεράσει. Κουρεμένοι κατάδικοι θα χτυπήσουν την καραβάνα τους πάνω στα κάγκελα. Και θα αδειάσουν όλα τα εργοστάσια, και μετά πάλι με την επίταξη θα γεμίσουν, για να βγάλουνε όνειρα συντηρημένα σε κουτιά μυριάδες, και χιλιάδων λογιών εμφιαλωμένη φύση. Και θα ‘ρθουνε χρόνια χλωμά και αδύναμα μέσα στη γάζα. Και θα ‘χει καθένας τα λίγα γραμμάρια της ευτυχίας. Και θα ‘ναι τα πράγματα μέσα του κιόλας ωραία ερείπια. Τότε, μην έχοντας άλλη εξορία, που να θρηνήσει ο Ποιητής, την υγεία της καταιγίδας από τ’ ανοιχτά στήθη του αδειάζοντας, θα γυρίσει για να σταθεί στα ωραία μέσα ερείπια. Και τον πρώτο λόγο του ο στερνός των ανθρώπων θα πει, ν’ αψηλώσουν τα χόρτα, η γυναίκα στο πλάι του σαν αχτίδα του ήλιου να βγει. Και πάλι θα λατρέψει τη γυναίκα και θα την πλαγιάσει πάνου στα χόρτα καθώς που ετάχθη. Και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση, και θα σπείρουνε γενεές στους αιώνες των αιώνων!

 

 

 


 

6 responses

  1. Α. Π.

    Επίκαιρη ανάρτηση.
    Καταιγισμός λεκτικών εικόνων!

    Οκτωβρίου 22, 2011 στο 1:01 μμ

    • Από τις περιπτώσεις των ποιητών που δεν έπεσαν σε παρακμή, όσο μεγάλωνε πάλιωνε σαν το κρασί. Αλλά ναι, είναι ένα μοναδικό έργο, πολυεπίπεδο, «πρισματικό», και ανατριχιαστικά επίκαιρο…

      Σ. Η.

      Οκτωβρίου 22, 2011 στο 6:48 μμ

  2. ΑΝΔΡΕΑΣ Τ

    Τα αποσπάσματα αυτά που διάλεξατε,
    μ’ αρέσουν .
    Πρώτον :
    Γιατί οι περισσότεροι γνωρίζουν το «Άξιον Εστι»
    μόνο από τον Θεοδωράκη,
    δηλαδή γνωρίζουν μέρη του ποιήματος,
    και τα αποσπάσματα αυτά που αναρτήθηκαν φωτίζουν μια άλλή πλευρά του ποιητή
    και του ποιήματος βεβαίως που πολλοί αγνοούν.
    Δεύτερον:
    Γιατί τα αποσπάσματα αυτά δείχνουν οτι οι ποιητές είναι μέσα στον κόσμο και τα προβλήματα κι όχι έξω όπως τους κατηγορούν
    και προσπαθούν κι αυτοί από μεριά τους να κάνουν την κόσμο ομορφότερο.

    Οκτωβρίου 22, 2011 στο 1:53 μμ

    • Θυμάμαι Ανδρέα ότι τις μέρες που πήρε το Νομπέλ έκανα τη στρατιωτική μου θητεία. Είχα βγει έξοδο με κάποιους προοδευτικούς φίλους από τον θάλαμό μου, και θυμάμαι πώς καμάρωναν, και πόσο δικαιωμένοι ένιωθαν όταν διαβαζαμε σε μια συνέντευξη του Ελύτη, πως ο ποιητής, ναι μεν δεν μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο, αλλά μπορεί να επηρεάσει τη διαμόρφωση συνειδήσεων, άρα έχει ευθύνη για τη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου. Όχι, αυτό το μνημειώδες έργο δεν το ξέρουν οι περισσότεροι και φοβάμαι ότι λίγοι το έχουν διαβάσει ολόκληρο. Αυτό γιατί νομίζουν ότι το ξέρουν μέσω του Θεοδωράκη, οπότε σου λέει πάμε παρακάτω… Είναι πολύ μεγάλο το θέμα, και κάποια στιγμή θα τα πούμε αυτά από κοντά. Όχι, οι ποιητές δεν ιδιωτεύουν, όσο μοναχικοί κι αν είναι καμιά φορά…

      Σ. Η.

      Οκτωβρίου 22, 2011 στο 7:06 μμ

  3. mi mou tous kyklous tarate-εύη μαλλιαρού

    «ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ήλιε νοητέ και μυρσίνη σύ δοξαστική
    μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου!»

    Την ώρα που υπάρχουν τέτοιοι στίχοι-μάντρας και ο Ποιητής ιερουργεί, δεν πρέπει να φοβόμαστε.

    Το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ είναι ο ύμνος προς τον ήρωα της ΖΩΗΣ-αυτόν που γεννάται και αναγεννάται μέσα από τα δρώμενα του ήλιου, καθώς αυτά του προσφέρουν τις διαστάσεις
    μιας φαντασιογόνου πραγματικότητας ή υπερ-πραγματικότητας.

    Τη στιγμή που υπάρχει ο Ελύτης και η ποίησή του γίνεται μέλος, συντελείται μυσταγωγία από τα χείλη αυτών που την τραγουδούν. Σύμβολο ενσαρκώσεως της ψυχής, το μέλι (κατά τον νεοπλατωνικό Πορφύριο) και κατ’εμέ, το μέλι-μέλος, σύμβολο της ζωής.

    Εύη Μαλλιαρού

    Οκτωβρίου 23, 2011 στο 8:19 μμ

    • Ο φόβος είναι υπάνθρωπη κατάσταση, Εύη. Η ύπαρξη και μόνο αυτού του ποιήματος καταδεικνύει την αλήθεια της φαντασιογόνου πραγματικότητας. Σ’ ευχαριστώ για το εξαιρετικό σου σχόλιο.

      Σ. Η.

      Οκτωβρίου 23, 2011 στο 9:41 μμ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s